Mizah Nedir?

Mizah, insanları güldürürken düşündüren, toplumsal sorunlara dikkat çeken ve hayatın zorluklarını hafifleten bir anlatım biçimidir.

İslam mizahı bütünüyle reddetmez. Bilakis Allah Resûlü ﷺ insanlarla şakalaşmış, onları tebessüm ettirmiştir. Ancak onun şakalarında üç özellik dikkat çeker:

Yalan yoktur.

Hakaret yoktur.

Aşağılama yoktur.

Peygamber Efendimiz ﷺ şöyle buyurmuştur:

إِنِّي لَأَمْزَحُ وَلَا أَقُولُ إِلَّا حَقًّا

"Ben şaka yaparım; fakat haktan ve doğrudan başka bir şey söylemem." (Tirmizî, Birr 57; Ahmed b. Hanbel, Müsned, 2/340).

Mizah Ne Zaman Alaya Dönüşür?

Bir insanın kusurlarıyla eğlenmek, bir topluluğu aşağılamak, bir inancı küçümsemek veya kutsal değerlere saldırmak artık mizah değil, alaydır.

Kur'an bu davranışı "istihza" olarak isimlendirir.

İstihza; karşıdakini küçümsemek, değersiz göstermek ve onun kutsal saydığı şeyleri alay konusu yapmaktır.

Bugün bazı çevreler tarafından:

Namazla,

Başörtüsüyle,

Sakalla,

Camiyle,

Kur'an'la,

Peygamberlerle,

Dinî hassasiyetlerle eğlenmek normalleştirilmeye çalışılmaktadır.

Oysa bir insanın kutsalına saldırmak özgür düşünce değil, saygısızlıktır.

Kur'an'ın Dinle Alaya Bakışı

Kur'an-ı Kerim'de dinle alay edenler hakkında son derece açık ifadeler bulunmaktadır.

Tevbe Suresi'nde bazı kimseler dinî değerlerle alay etmiş, ardından da:

"Biz sadece konuşuyor ve eğleniyorduk." demişlerdir.

Bunun üzerine Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ۚ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ ۝ لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ

"Eğer onlara sorarsan mutlaka: 'Biz sadece lafa dalmış, şakalaşıyorduk.' derler. De ki: Allah ile, O'nun ayetleriyle ve Resûlü ile mi alay ediyordunuz? Özür dilemeyin. İmanınızdan sonra inkâra saplandınız." (Tevbe Suresi, 9/65-66).

Bu ayet çok önemli bir gerçeği ortaya koymaktadır:

İnsan bazen yaptığı şeyi sadece şaka veya mizah zannedebilir. Ancak konu Allah'ın dini olduğunda mesele değişir. Çünkü Allah'ın ayetleri, peygamberleri ve dini insanların eğlence malzemesi değildir.

Tarih Boyunca Dinle Alay Edenler

Nuh Kavmi

Nuh Peygamber gemi yaparken onunla alay ettiler.

وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ

"O gemiyi yapıyordu. Kavminden ileri gelenler her yanından geçtikçe onunla alay ediyorlardı." (Hud Suresi, 11/38).

Sonunda gülenler değil, hakikati söyleyen kurtuldu.

Âd Kavmi

Hud Peygamber'i küçümsediler ve çağrısını reddettiler. (A'râf Suresi, 7/65-72).

Semûd Kavmi

Salih Peygamber'e karşı çıktılar ve mucize olarak gönderilen deveyi öldürdüler. (Şems Suresi, 91/11-15).

Firavun

Musa Peygamber'i küçümsedi ve davetini reddetti.

فَحَشَرَ فَنَادَى  فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمُ الْأَعْلَى

"İnsanları topladı ve seslendi: 'Ben sizin en yüce rabbinizim.' dedi." (Nâziât Suresi, 79/23-24).

Neticede denizde boğuldu.

Günümüzde Dinle Alay Nasıl Yapılıyor?

Eskiden peygamberlerle doğrudan alay ediliyordu.

Bugün ise yöntemler değişmiştir.

Bazıları:

Komedi gösterilerinde,

Karikatürlerde,

Dizilerde,

Filmlerde,

Sosyal medya içeriklerinde dinî değerleri küçümseyerek ilgi toplamaya çalışmaktadır.

Özellikle bazı çevrelerde dindar insanları cahil, geri kalmış veya çağ dışı göstermek bir mizah anlayışı hâline gelebilmektedir.

Daha da tehlikelisi, insanların kutsallarına hakaret eden içeriklerin "cesaret", "özgürlük" veya "eleştirel düşünce" adı altında sunulabilmesidir.

Oysa bir fikri eleştirmek başka şeydir.

Bir kutsalı aşağılamak başka şeydir.

Bir görüşü tartışmak başka şeydir.

Bir inançla eğlenmek başka şeydir.

Müslümanın Tepkisi Nasıl Olmalıdır?

İslam, Müslümana hem izzet hem de ahlak öğretir.

Bu sebeple Müslümanın tepkisi öfke patlamaları değil, bilinçli ve ilkeli bir duruş olmalıdır.

1. Önce Kendi Dinini Öğrenmelidir

Bilgisiz savunma yapılamaz.

Kur'an'ı, sünneti ve İslam tarihini öğrenmek gerekir.

2. Güzel Temsil Etmelidir

Birçok insan İslam'ı önce Müslümanlarda görür.

Müslümanın kötü ahlakı, İslam hakkında oluşan olumsuz algıları güçlendirebilir.

3. Hakaretle Karşılık Vermemelidir

Kur'an şöyle buyurur:

وَعِبَادُ الرَّحْمَٰنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا

"Rahmân'ın kulları yeryüzünde tevazu ile yürürler; cahiller kendilerine söz attıklarında 'selam' der geçerler." (Furkân Suresi, 25/63).

4. İlimle Cevap Vermelidir

Kur'an şöyle buyurur:

ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ

"Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et." (Nahl Suresi, 16/125).

5. Alayı Normalleştirmemelidir:

وَقَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتَابِ أَنْ إِذَا سَمِعْتُمْ آيَاتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِهَا وَيُسْتَهْزَأُ بِهَا فَلَا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ

"Allah'ın ayetlerinin inkâr edildiğini ve onlarla alay edildiğini işittiğiniz zaman, onlar başka bir söze geçinceye kadar yanlarında oturmayın." (Nisâ Suresi, 4/140.)

6. Özgüvenli Olmalıdır

Kur'an'ın mesajı asırlardır yaşamaktadır.

Pek çok ideoloji ortaya çıkmış ve kaybolmuştur.

Hakikat ise yaşamaya devam etmiştir.

Sonuç olarak:

İslam mizaha karşı değildir. Tebessüm ettiren, düşündüren ve insanları sevindiren mizah meşrudur. Ancak insanları, inançları ve kutsalları aşağılayan anlayış mizah değil, istihzadır.

Kur'an boyunca peygamberlerle ve ilahî mesajla alay eden toplumların örnekleri anlatılmış; müminlere ise sabır, vakar, ilim ve güzel ahlak tavsiye edilmiştir.

Müslümanlara düşen görev; öfkeye kapılmak değil, dinlerini iyi öğrenmek, güzel temsil etmek, hakikati hikmetle anlatmak ve dinî değerlere yönelik saldırılar karşısında meşru, ahlaklı ve hukukî yollarla tavır almaktır.

Çünkü İslam'ın öğrettiği yöntem; hakarete hakaretle değil, cehalete ilimle, kötülüğe güzel ahlakla karşılık vermektir. Bu sebeple mümin, inancını savunurken bile adaleti, ölçüyü ve güzel üslubu terk etmez.